اوشودوم ها اوشودوم داغدان الما داشیدیم
اوشودوم ها اوشودوم
داغدان آلما داشیدیم
آلماجیغیمی آلدیلار
منه ظولوم سالدیلار
من ظولومدان بئزارام
درین قویی قازارام
درین قویی بئش گئچی
هانی بونون اركجی؟
اركج قازاندا قینر
قنبر یانیندا اوینار
قنبر گئتدی اودونا
قارقی باتدی بودونا
قارقی دگیل قمیشدی
بئش بارماقی گوموشدی
گوموشی وئردیم تاتا
تات منه داری وئردی
دارینی سپدیم قوشا
قوش منه قانات وئردی
قاناتلاندیم اوچماغا
حق قاپوسین آچماغا
حق قاپوسو كلیددی
كلید دهوه بوینوندا
دهوه گیلان یولوندا
گیلان یولی سربه سر
ایچینده میمون گزهر
میمونون بالالاری
منی گؤردی آغلادی
بو سرود او زامانلارا مربوطدور كی توركلر آذربایجانا گلیبلر و تاتلار مجاورهتینده چوبانلیقا مشغول اولوبلار و هنوز زراعته باشلامییب تاتلاردان (بومی آذربایجانلیلاردان) عرفان اؤگرهنمیشلر عرفانین یوخاری معنیلرینی اؤز دیللرینه شعر یا سرود شكلینده ترجمه ائدیبلر عرفانی حقهلرده اوخورموشلار.
بو سرودون اصلی بودور :
ایش ایدیم ها ایش ایدیم فعل بودم ها فعل بودم
ایش بورادا فعل و قوه و اراده معناسینه دور. مادهنین،جسمین مقابلیندهدیر . بیلیریككی، انجیللرین بیریسی (1) بو كیچیك جمله ایله باشلییور : اول كلمه واریدی... فرانسهلیلر كلمهنی فعله (2) ترجمه ائدیبلر. معاصر قرنلرده فلاسفهدن بعضیسی ارادهنین اصالتینه قائل اولوبلار.
داغدان آلما، داش، ایدیم سنگی بودم ماخوذ از كوه
داغدان آلما، بورادا داشا صنعتدیر. آذربایجاندا آرارات، سهند، سبلان داغلارینین اتگینده یاشایان آذری توركلر اوچون داغ عظمت مظهری محسوب اولوردی. داغ بورادا مظهر عالم علویدیر. اگر آذربایجان اوقیانوس كناریندا اولسئیدی شاید سرود بئله اولئیدی.
اوقیانوسدان آلما، قطره ایدیم. خلاصه سرود دئییر من علوی (3) عالم دئیدیم.
آلماجیقیمی آلدیلار آنچه از كوه گرفته بودم پس گرفتند.
منه ظولوم سالدیلار بمن ظلم كردند.
اوزادی كی، آلمیشدیم مندن آلدیلار، منه ظلم ائلهدیلر. یعنی اوزادی كی عالم علویدن آلمیشدیم آلدیلار منی سفلی عالمه سالدیلار. بو بیر بؤیوك ظلم ایدی.
من ظولومدان بئزارام من از ظلم بیزارم
درین قویی قازارام چاهی عمیق میكنم
من ظلمدن بیزارم بو هبوطه، بو تنزله رضایتیم یوخدور. بونی قبول ائتمیرهم. یوخارییه تازادان گئتمك اوچون اؤز نفسیمدهكی " عالم اكبر" ده تعمق ائدهرم. بو قویونی قازارام تزكیه نفس ائدیب قدیمكی محلیمه كی علوی عالم اولا چاتارام.
درین قویی بئش كیشی چاه عمیق و پنج تن مرد
هانی بونون ارككی پهلوان در بین اینان كجاست
اما بو ریاضت یاخود بو سلوك شریعتدن آیری اولا بیلمهز بئش كیشینین سلوكلاری گرهك سرمشق اولاكی، عبارتدیرلر ابوبكر صدیق، عمر فاروق، عثمان ذوالنورین و حضرت امیرالمؤنین علی علیهالسلام و حضرت امام حسن مجتبی یعنی خلفای راشدین.
او ایام آذربایجاندا تسنن مذهبی حاكم ایدی. حتی صفویهنین بابالاریدا سنی ایدی. اما صوفیلر خلفای راشدین آراسیندا حضرت امیرالمؤمنینه مخصوص ارادتلری واریدی. او حضرتی اؤزلرینه مرشد بیلیردیلر. اونی، صوفی كامل، پهلوان، قهرمان بیر سؤزله كامل كیشی سایاردیلار اركك بورادا كیشی، نر، پهلوان معناسینهدیر.
اركك قازاندا قینهر پهلوان در دیگ میجوشاند
قنبر یانیندا اوینار قنبر در كنار دیگ میرقصد
قینهر بورادا "لازم فعل" دگیل بلكه "متعدی فعل" دیر بو گون تبریز دیلینده قیندیر معناسی وئریر.
بو شعر اشارهدیر بیر صوفیانه اسطورهیه. صوفیلردن دئیلن واركی، حضرت امیرالمؤمنین غالیلری (مفرط شیعهلر و علیاللاهیلر)، او آداملاری كی او حضرته الوهیت قائل ایدیلر یاندیراردی علینین عاشقلری معشوقین طرفیندن یانماقی جان ودلدن استقبال ائدیردیلر. بو اسطورهیه مربوط بیر عربی شعر واركی، حضرت امیرالمؤمنینه منسوب ائتمیشلر :
انی اذا رایت امرا منكر اوقدت ناری و دعوت قنبرا
من اگر بیر منكر ایش گؤرسم اودیمی یاندیریب قنبری چاغیرارام.
باری شعرین معناسی بو اولور پهلوان عاشقلرینی یاندیرار یاخود قازاندا قینهدر . قنبر پهلوانین غلامی قازانین یانیندا صوفیانه رقصه مشغول اولار.
قنبر گئتدی او دونا قنبر به آن لباس رفت
قارقی باتدی بودونا تیر به رانش فرو رفت
"آوردن" بورادا مفرد كلمه (فارسیده هیزم) معناسینه دگیل بلكه ضمیر اشاره "او" و "دون" (لباس و خرقه)دن مركبدیر. شعرین معناسی بو اولور قنبر حضرتین غلامی تصوف لباسی گئیدی یاخود تصوف خرقهسینه گئتدی اوخ یا قارقی بودونا باتدی. بیلیریك كی، قنبر حجاج بن یوسف طرفیندن شهید اولوب. ممكندیر دئمك كی قنبر منصورین حلاج كیمی تصوفین عالی معنالرینه ظرفیتی یوخوموش اونا گؤره شهید اولوب.
قارقی دگیل قمیشدی بئش بارماغی گوموشدی
شعرین معناسی واضح دگیل ممكندی "یدبیضا (4)" یه اشاره اولاكی قنبر تصوف لباسینه گیردی "یدبیضا" صاحبی اولدی.
گوموشی وئردیم تاتا تات منه داری وئردی
دارینی سپدیم قوشا قوش منه قانات وئردی
قاباقدا دئدیككی، آذریلر هله ذراعته باشلامامیشدیلار دارینی و بوغدانی تاتلاردان آلاردیلار.
قاناتلاندیم اوچماغا حق قاپوسین آچماغا
حق قاپوسین آچماق حیاتین سرین آچماق وجودین علتین كشف ائتمك قرنلر بویی بشرین بؤیوك آرزوسی اولوب بو سری گرهك گؤیلرده كشف ائده گؤیه اوچا.
حق قاپوسی كلیددی كلید دهوه بوینوندا
دهوه گیلان یولوندا
اما حق قاپوسی آچیق دگیل بلكه باغلیدیر، كلیدی دهوهنین بوینوندادور دهوه گیلاندا دور.
او زمان آذریلر اوچون گیلان "مهد تصوف" ساییلاردی. خراسان و ماوراءالنهر اوزاقیدی.
حق قاپوسین آچماق اوچون تصوف اؤرگنمك و گیلانا سفر ائتمك لازیم ایدی. اوجوركی، قرنلر سونرا شیخ صفیالدین اردبیلی او ولایته سفر ائلهدی شیخ زاهد گیلانیدن تصوفین اسرارینی اؤگرهندی (5)
گیلان یولی سربسر ایچینده مینمون گزهر
اما گیلان یولی خطرلیدیر. میموندان منظور شیطان دیركی، صوفینین دشمنیدیر و هر لحظه ممكندیر صوفینی منحرف ائتسین.
میمونون بالالاری منی گؤردی آغلادی
من كی نفسیمی ریاضتله اؤلدورمیشم عرفان دالینجا گئدیرم شیطان و بالالاری منه خطر محسوب دگیللر بلكه اونلار مندن قورخارلار منی گؤرجك آغلادیلار بیلدیلركی، من اونلاری اؤلدورموشم و اؤلدورهجگم.
